גראמאטיק און אויסלייג

דער נושא פון גראמאטיק און אויסלייג, איז א ברייטער. דא וויל איך אנהייבן אן אשכול פאר שאלות און תיקונים אין קורצען. ד''ה אויב איינער האט א ספק אויף א געוויסע ווארט קען ער דא פרעגן, אזוי? צי אזוי? אדער אויב איינער זעהט ביי א צווייטען אן איינגנ'חזר'טן טעות קען ער דא פאררעכטן דורך שרייבן, אזוי, נישט אזוי.

די אויסגע'פסק'נטע ווערטער וועל איך דא לייגן:
אויטאמאטיש
געענטפערט
וויפיל
צווינגען
צווישן

צווישען, אדער צואווישען, צוווישן?
גענטפערט, אדער געענטפעעט?

צווישן, אין ערגסטן פאל צווישען (ווענדט זיך צו דו שרייבסט אידען אדער אידן ועוד).
די אנדערע וואס דו שרייבסט איז מוטעה לגמרי, די צ' איז נישט קיין מלאופים סאונד.

געענטפערט.
אויב וויל מען שרייבן מיט איין ע' דארף מעם שרייבן ג'ענטפערט.

צווישען און אידען זענען נישט אויסגעהאלטן.
מ'שרייבט נאר אן עי"ן ווען די אות פארדעם איז א מ"ם, נו"ן, אדער נו"ן גימ"ל.

צווינגן/צוואונגן?
וויפיל /וויפול?
וויאהין/וואואהין?

1) צווינגען (מיט א י' און א ע').
2) וויפיל, פול איז נישט אסאך נאר ווען א זאך איז פול.
3) איך מיין אז די ווארט איז נישט געמאכט צו שרייבן... עס איז נאר אזא אויסדרוק אבער נישט קיין אמת'ע ווארט

א דאנק אייך עס קומט מיר צוניץ אזא אשכול

באניצען? באניצן?
שפריצען? שפריצן?
טיילען? טיילן?

l viewtopic.php?p=4679#p4679 l

עס איז מער א שאלה אין אויסשפראך ווי אין שפראך, אבער כאן מצא את מקומו.

דער הייליגער שר שלום זי"ע איז געווען דער ערשטער פון די רביים פון די בעלזא גזע, זיין זוהן ר' יושע'לע האט לאחר פטירתו ממלא געווען מקום אביו, לאחר פטירתו האט זיין זוהן ר' ישכר דוב זי"ע ממלא מקומו געווען.

יעצט איז מיין שאלה, ר' ישכר דוב קען ווערן אנגערופן אלס ממלא מקום פונעם שר שלום, אדער ניין, נאר ער איז דער ממלא מקום פון ר' יושע'לע וואס האט ממלא געווען מקום השר שלום (אויף אידיש, ער איז טאקע געזיצן אויף דער שר שלום'ס פלאץ, אבער ממלא געווען זיין פלאץ האט ר' יושע'לע)?

ממלא מקום הייסט ער נישט, אבער יושב על כסאו יא. (אזוי ווי דו האסט טאקע געשריבן צום סוף).

אדער קען מען רופן ממשיך שושילתא קדישא

אזוי ווי היינט אין באבוב איז שווער אויף ביידע צו שרייבען ממלא מקום
אבער ממשיכי שושילתא יא

אוטאמאטיש/אויטאמאטיש?

איבערלעבער האט געשריבן:אוטאמאטיש/אויטאמאטיש?

אויטאמאטיש

איבריג/איבעריג?

פרייליך/פריילעך?
גליקליך/גליקלעך?
קינדערליך/קינדערלעך?

אינטרעסירט/אינטערסירט/אינטערעסירט?

דעמאלטס/דעמאלט/דעמאלס?

מען דארף שרייבן סאטמארער חסידים.
סאטמערע חסידים איז נישט ריכטיג.

איבערלעבער האט געשריבן:איבריג/איבעריג?

איבריג

איבערלעבער האט געשריבן:פרייליך/פריילעך?
גליקליך/גליקלעך?
קינדערליך/קינדערלעך?

פרייליך
גליקליך

קינדערלעך (קינדערליך מיינט קינדיש (אגב: קינדעריש איז נישט ריכטיג) 'יך' שטעלט פאר א מצב.)

איבערלעבער האט געשריבן:דעמאלטס/דעמאלט/דעמאלס?

דעמאלט

איבערלעבער האט געשריבן:אינטרעסירט/אינטערסירט/אינטערעסירט?

אינטרעסירט

איבערלעבער האט געשריבן:מען דארף שרייבן סאטמארער חסידים.
סאטמערע חסידים איז נישט ריכטיג.

נישט ריכטיג.
סאטמארע חסידים (לשון רבים)
ער איז א סאטמארער (לשון יחיד)

יאהאן האט געשריבן:

איבערלעבער האט געשריבן:מען דארף שרייבן סאטמארער חסידים.
סאטמערע חסידים איז נישט ריכטיג.

נישט ריכטיג.
סאטמארע חסידים (לשון רבים)
ער איז א סאטמארער (לשון יחיד)

מהיכן דנתני? ווען מ'רעדט פון שטעט וכדו' בלייבט דער ריש.

יא דאס איז ריכטיג אז ווען מען רעדט פון א לאנד/שטאט איז נישט דא די כלל פון יחיד/רבים, אבער ווען מען רעדט פון א "סאטמערער" מיינט עס נישט דאס זענבע ווי א "אנגארישער"... מען מיינט די חסידות נישט די לאנד, הגם די חסידות טראגט א נאמען נאך די שטאט, אבער מען ניצט עס נישט צו רעדט פון די שטאט, און אין פאל ווען מען מיינט יא די שטאט זענט איר גערעכט.

איך הער, אבער פארוואס טאקע זאל מען מחלק א חסידות און א שטאט?
ועוד, כמדומני שבלשון המדוברת זאגט מען יא ביי א רבים סאַטמאַרער בעלזער וכדו'. (באמת זאגט מען אויך בעלזערס, אבער דאס איז שוין מסתמא בהשפעת ענגליש.)

פארוואס מען זאל מחלק זיין? ווייל עס איז צוויי באזונדערע זאכן... די 'חסידות' טראגט די נאמען פון די 'שטאט', אז איר הייסט נאר אייער זיידע וועט מען שרייבן אויף אייך "הישיש"?... ניין עס איז נישט די זעלבע... אבער די פאונט איז דאס.

לשון מדברת איז א קנאפע ראי' אויף ווי אזוי מען דארף זאגן א ווארט, כידוע ומובן...

איך ווייס עס איז נישט די זעלבע, מיין פראגע אבער איז, מהיכא תיתי אז טעמא דדא ודא לאו חד היא?

אז דו קענסט נישט זאגן פון א קלארע כלל אנדערש, איז לשון המדוברת יא א שטיקל ראַיה.
ועוד, איך האב שוין געליינט אסאך פארצייטישע ביכער, און איך געדענק נישט צו האבן געליינט פון קאצקע חסידים נאר בלויז פון קאצקער חסידים וכדומה.

טעכנעלאגיע האט געשריבן:צווישען און אידען זענען נישט אויסגעהאלטן.
מ'שרייבט נאר אן עי"ן ווען די אות פארדעם איז א מ"ם, נו"ן, אדער נו"ן גימ"ל.

אויך ביי נו"ן קו"ף.
ביי למ"ד איז די כלל אז מען לייגט צו אן עי"ן אויב עס איז נישט דא א וואקאל פאר די consanant פאר דעם.
למשל: וועלן, און בעטלען

יעצט זיי אזוי גוט און זאג וואס וואקאל און קאנסאנאנט מיינען

וואקאל- vowel
א, יי, ע, וי, ו, י
a, e, i, o, u
אלע אנדערע אותיות הייסן consonants.

יאהאן האט געשריבן:

איבערלעבער האט געשריבן:פרייליך/פריילעך?
גליקליך/גליקלעך?
קינדערליך/קינדערלעך?

פרייליך
גליקליך

קינדערלעך (קינדערליך מיינט קינדיש (אגב: קינדעריש איז נישט ריכטיג) 'יך' שטעלט פאר א מצב.)

נישט ריכטיג.
פריילעך
גליקלעך

יאהאן האט געשריבן:

איבערלעבער האט געשריבן:אינטרעסירט/אינטערסירט/אינטערעסירט?

אינטרעסירט

אויב אינטערעסירט קומט פון interested, שרייבט מען עס ווי איך האב פריער דערמאנט.

בי טי, איי דיסעגרי מיט דיינע ביידע תגובות.

האסטו זיך בכלל געלערנט אידיש גראמאטיק?

איך האב יא.

יאהאן האט געשריבן:בי טי, איי דיסעגרי מיט דיינע ביידע תגובות.

אין אידיש איז מיין ניק בִּתִּי.

איך האב געמיינט אז עס איז א ר"ת (וואס איז געווארן א סלענג), BT

BeeTee האט געשריבן:האסטו זיך בכלל געלערנט אידיש גראמאטיק?

איך האב יא.

געלערנט ממש נישט, אבער איך האב געטון דערין (גאר) אסאך.

וואו קען מען לערנען אידיש?

אין סקול אין 3טע קלאס?

אין חדר האב איך געלערנט, שוין איינמאל! איך געדענק אבער נישט אז מען זאל אויסלערנען די ווערטער וואס האסט אויבן דערמאנט. אפשר אין סקול איז אנדערש

עפעס דארף מען וויסן אויב מען לערנט אידיש פאר 4 שעה יעדן טאג...

ביטי, איינער וואס קען אידיש גראמאטיק נאר פון דריטע קלאס איז לכאורה נישט צו גוט אין גראמאטיק...

*בתי

איך בין נישט קיין דראפ אוט.
כ'האב א דיפלאומא...

ס'איז א מחלוקת הפוסקים. די יידישיסטן שרייבן גליקלעך, אנ״ש שרייבן גליקליך, וואס דאס איז דער טראדיציאנעלער אויסלייג באזירט אויף דויטש.

לגבי אינטרעסירט, דאס אמאל איז זיכער אז אזוי ווערט עס גערעדט, אבער לגבי שרייבן האב איך שוין געזען פארשידענס.
לכאורה ווענדט זיך עס אויב ס'שטאמט פון אינטרעסאנט, צי פון אינטערעסע.

און וואס זאגן די מבינים לגבי ׳פאראינטערעסירט׳?
איז עס אפהענגיק אין אינטרעסירט, צי דא איז יעדער מודה אז ס'קומט מיט צװײ עינ׳ס?

יאהאן האט געשריבן:

איבערלעבער האט געשריבן:מען דארף שרייבן סאטמארער חסידים.
סאטמערע חסידים איז נישט ריכטיג.

נישט ריכטיג.
סאטמארע חסידים (לשון רבים)
ער איז א סאטמארער (לשון יחיד)

@ביתי, וואס זאגסטו?

סאטמארער חסיד,
סאטמארע חסידים.
די רי"ש צום סוף מאכט עס יחיד, א.וו. יאהאן האט דערמאנט.

פארוואס האבן ענק זיך פארלייגט אויף סאטמאר?

און וואס זאגסטו אויף דעם?

איבערלעבער האט געשריבן:איך ווייס עס איז נישט די זעלבע, מיין פראגע אבער איז, מהיכא תיתי אז טעמא דדא ודא לאו חד היא?

אז דו קענסט נישט זאגן פון א קלארע כלל אנדערש, איז לשון המדוברת יא א שטיקל ראַיה.
ועוד, איך האב שוין געליינט אסאך פארצייטישע ביכער, און איך געדענק נישט צו האבן געליינט פון קאצקע חסידים נאר בלויז פון קאצקער חסידים וכדומה.

האסט שוין געהערט פון ריזשינע חסידים? איך ווייס נאר פון ריזשינער חסידים.